Dogma

Dogma is 'n beginsel of stel beginsels neergelê deur 'n owerheid as onteenseglik waar. Dit dien as deel van die primêre basis van 'n ideologie of geloof, en dit kan nie verander word of weggegooi word sonder die invloed van die stelsel se paradigma, of die ideologie self nie. Die term kan verwys na die aanvaarbare menings van filosowe of filosofiese skole, openbare verordeninge, godsdiens, of uitgereikte besluite van politieke owerhede.

Dogma is in die breë dus enige oortuiging wat sonder twyfel en met onverdedigde sekerheid gehou word. Dit kan die vorm hê van 'n amptelike stelsel van beginsels of leerstellings van 'n godsdiens, soos Rooms-Katolisisme of Protestantisme,[1] sowel as die posisies van 'n filosoof of van 'n filosofiese skool soos Stoïsisme.

In pejoratiewe sin verwys dogma na gedwonge besluite, soos dié van aggressiewe politieke belange of owerhede.[2][3] Meer algemeen word dit toegepas op sterk oortuiging wat sy aanhangers nie bereid is om dit rasioneel te bespreek nie. Hierdie houding word genoem as 'n dogmatiese houding, of as dogmatisme; en word dikwels gebruik om te verwys na sake wat met godsdiens verband hou, maar is nie beperk tot teïstiese houdings alleen nie en word dikwels gebruik met betrekking tot politieke of filosofiese dogmas.

## Etimologie

[wysig | wysig bron]

Die woord dogma is in die 17de eeu vertaal uit die Latynse dogma wat 'filosofiese uitgangspunt' beteken of 'n beginsel, afgelei van die Griekse dogma (δόγμα) wat letterlik beteken 'wat volgens u waar is' en die werkwoord dokein 'om goed te lyk'.[4][5] Die meervoud, gebaseer op die Grieks, is dogmata, alhoewel 'dogmas' meer algemeen in Afrikaans gebruik word.

## Godsdiens

[wysig | wysig bron]

Formeel is die term dogma deur sommige teïstiese godsdienstige groepe gebruik om die posisies te beskryf wat die belangrikste oortuigings van die groep vorm, hoewel die term ook gebruik kan word om te verwys na die hele stel formele oortuigings wat deur 'n teïstiese of nie-teïstiese godsdienstige groep. In sommige gevalle word dogma van godsdienstige opinie onderskei en word die dinge in die leerstelling as minder belangrik of onseker beskou. Formele kerklike dogma word in sy kommunikasie dikwels uitgeklaar en uitgebrei.

### Boeddhisme

[wysig | wysig bron]

Siening of posisie (Pali diṭṭhi, Sanskrit dṛṣṭi) is 'n sentrale idee in Boeddhisme.[6] In Boeddhistiese denke is 'n siening nie 'n eenvoudige, abstrakte versameling van stellings nie, maar 'n gelaaide interpretasie van ervaring wat denke, gewaarwording en aksie intens vorm en beïnvloed.[7] Die regte geestesgesindheid ten opsigte van sienings word dus beskou as 'n integrale deel van die Boeddhistiese weg, aangesien soms korrekte beskouings in die praktyk toegepas moet word en dat verkeerde sienings laat vaar word, terwyl alle sienings soms as hindernisse vir verligting gesien word.[8]

### Christenskap

[wysig | wysig bron]

In die Christelike Kerk beteken dogma 'n geloof wat deur goddelike openbaring meegedeel word en deur die kerk gedefinieer word.[9] In die nouer sin van die kerk se amptelike interpretasie van goddelike openbaring,[10] onderskei teoloë tussen gedefinieerde en nie-gedefinieerde dogmas, die voormalige synde dié wat deur gesaghebbende liggame soos die Romeinse Curie (Latyn: curia romana) vir die Katolieke Kerk uiteengesit is, laasgenoemde is dié wat universeel gehou word, maar wat nie amptelik gedefinieër is nie, en die aard van Christus as universele verlosser 'n voorbeeld. Die term het sy oorsprong in die regsgebruik in die laat-Griekse filosofie, waarin dit 'n bevel of opdrag beteken het, en in die vroeë Christelike teologie in dieselfde sin gebruik is.[11]

Christenskap word gedefinieer deur 'n stel kernopvattings wat deur feitlik alle Christene gedeel word, maar hoe die kernopvattings geïmplementeer word en die sekondêre vrae binne die Christendom verskil wel. Wanneer die organisasie dit formeel meedeel, word dit soms dogmata genoem. Die formele godsdiensposisies van die organisasie kan aan nuwe lede geleer word of bloot aan diegene wat verkies om lid te word, meegedeel word. Dit is selde dat 'n ooreenkoms met die formele posisies van 'n organisasie 'n vereiste vir bywoning is, hoewel lidmaatskap nodig mag wees vir sommige kerklike aktiwiteite.[12] Protestante is in verskillende grade minder formeel oor leerstellinge en vertrou dikwels op denominasie-spesifieke oortuigings, maar verwys selde na hierdie oortuigings as dogmata. Die eerste nie-amptelike instelling van dogma in die Christelike kerk was deur Irenaeus van Lyon in sy "Demonstrasie van Apostoliese Onderrig", wat 'n 'handleiding van noodsaaklikhede' bevat wat die 'liggaam van die waarheid' vorm.

#### Katolisisme en Oosterse Christendom

[wysig | wysig bron]

Vir die Katolisisme en die Oosterse Christendom is die dogmata vervat in die geloofsbelydenis van Nicene en die kanonieke wette van twee, drie, sewe of twintig ekumeniese rade (afhangend daarvan of een die Kerk van die Ooste, Oriëntale Ortodoksie, Oosterse Ortodoksie of Rooms-Katolieke is) . Hierdie beginsels word saamgevat deur Johannes van Damaskus in sy Ékdosis akribès tēs Orthodóxou Písteōs (Presiese uiteensetting van die Ortodokse geloof), wat die derde boek van sy hoofwerk is, getiteld Die oorsprong van kennis. In hierdie boek volg hy 'n tweeledige benadering om elke geloofsartikel te verduidelik: een, gerig op Christene, waar hy aanhalings uit die Bybel gebruik, en soms uit werke van ander Kerkvaders, en die tweede, beide op lede van nie-Christelike godsdienste en ateïste, vir wie hy Aristoteliese logika en dialektiek gebruik.

Die besluite van veertien latere rade wat die Katolieke as dogmaties beskou, en 'n klein aantal verordenings afgekondig deur pous wat die pouslike onfeilbaarheid beoefen (sien byvoorbeeld die Onbevlekte Ontvangenis en Maria-aanname) word beskou as 'n deel van die heilige leerstelling van die Katolieke Kerk.

### Islam

[wysig | wysig bron]

In Islam stem die Koran, Hadith en aqidah ooreen, alhoewel anders oor kulturele en teologiese lyne, ooreen met die Latynse terme dogma / dogmata.[13]

## Filosofie

[wysig | wysig bron]

### Epikurisme

[wysig | wysig bron]

Epikurisme is 'n dogmatiese filosofie wat leer dat waarheid kenbaar is en dat daar kenbare, meetbare, waarneembare waarhede is. Die filosofiese dogmatisme daarvan is gegrond op die Epikurese siening van empirisme en gebaseer op die bewyse van die sintuie. [14]

### Stoïsisme

[wysig | wysig bron]

In stoïsisme is dogma (δόγμα) 'n beginsel wat deur rede en ervaring vasgestel word. Stoïsisme het baie dogmas, soos die bekende stoïsynse dogma "die enigste goeie is morele goed, en die enigste kwaad is morele boosheid".[15]

### Pyrrhonisme

[wysig | wysig bron]

In die Pyrrhonistiese filosofie verwys "dogma" na instemming met 'n stelling oor 'n nie-duidelike saak.[16] Die hoofbeginsel van Pyrrhonisme word uitgedruk deur die woord acatalepsia, wat die vermoë om instemming te weerhou van leerstellings rakende die waarheid van dinge in hul eie aard, uitdruk; teen elke stelling kan sy teenstrydigheid met gelyke regverdiging bevorder word. Gevolglik weerhou Pyrrhonistiese toestemming met betrekking tot nie-duidelike stellings, dit wil sê dogmas.[17] Pyrrhonistiese voer aan dat dogmatiste, soos die stoïsyne, die epikureërs en die peripatetici, nie daarin kon slaag om te bewys dat hulle leerstellings oor nie-duidelike sake waar is nie.

## Verwysings

[wysig | wysig bron]

1. ↑ "Dogma". New Advent Catholic Encyclopedia. Besoek op 5 Oktober 2016.
2. ↑ [1], "dogma." Merriam-Webster.com | An Encyclopædia Britannica Company, Inc. 1831 | <www.merriam-webster.com/about-us/faq> http://www.merriam-webster.com/dictionary/dogma>.
3. ↑ "Dogma". dictionary.com. Besoek op 4 Oktober 2016.
4. ↑ "Dogma (n)". Online Etymology Dictionary. Douglas Harper. 2016. Besoek op 4 Oktober 2016.
5. ↑ "Dogma". The Free Encyclopedia by Farlex. Besoek op 5 Oktober 2016.
6. ↑ Fuller 2005, p. 1.
7. ↑ Lusthaus, Dan (2002). Buddhist Phenomenology (PDF). Routledge. p. 242, n. 46. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 19 Februarie 2020. Besoek op 2 Januarie 2021.
8. ↑ Fuller 2005, pp. 1–2.
9. ↑ Blackburn 2016, p. 139.
10. ↑ Stanglin 2009, p. 240.
11. ↑ McKim 2001, p. 350.
12. ↑ [1], "dogma" The Oxford Dictionary of Philosophy. Simon Blackburn. Oxford University Press, 2011.
13. ↑ Muḥammad ʻĀbid Jābirī, "the principle of analogy", in Arab-Islamic Philosophy, trans. Aziz Abbassi (Austin: University of Texas Press, 1999), 74-85. ISBN 9780292704800
14. ↑ https://societyofepicurus.com/advise-to-new-students-of-epicurean-philosophy/
15. ↑ http://www.ptypes.com/fundamental_dogmas.html
16. ↑ Sextus Empiricus, 'Outlines of Pyrrhonism', I. 13
17. ↑ Sextus Empiricus, 'Outlines of Pyrrhonism', I. 14