Rio Grande

Hierdie artikel handel oor die rivier in Noord-Amerika. Vir die gelyknamige deelstate in Brasilië, sien gerus Rio Grande do Norte en Rio Grande do Sul.
Rio Grande – Río Bravo del Norte

Die Rio Grande in die Big Bend National Park, Texas.

Die Rio Grande in die Big Bend National Park, Texas.

Die stroomgebied van die Rio Grande.

Oorsprong | Rotsgebergte, Colorado (Verenigde State)
Monding | Meksiko en Verenigde State
Golf van Meksiko
Stroomgebied | Verenigde State en Meksiko
Lengte | 3 051 km (1 896 myl)[1]
Oorspronghoogte | 3 658 m (12 000 voet)[1]
Mondinghoogte | 0 m (0 voet)
Gemiddelde afloop | 68 m³/s (2 403 vt³/s)[2]
Stroomgebiedopp. | 471 900 km² (182 200 myl²)[3]

Kaart van die Rio Grande-bekken in Noord-Amerika.

Die Rio Grande (Spaans vir "groot Rivier", soos genoem in die Verenigde State[4]), Río Bravo del Norte [ˈri.o ˈβɾaβo ðel ˈnorte] of net Río Bravo ("Wilde rivier van die Noorde", soos genoem in Meksiko[4]), is 'n groot suidoos-vloeiende rivier in Noord-Amerika. Die rivier, met 'n lengte van 3 051 km, is die derde langste rivier in die Verenigde State na die Missouririvier-Mississippirivier en die Yukonrivier asook Meksiko se langste rivier.

Die boloop van die Rio Grande naby Creede, Colorado Die Rio Grande sowat 20 km suid van Albuquerque, Nieu-Meksiko Die Rio Grande naby Overlook Park, White Rock, Nieu-Meksiko Die Rio Grande tussen El Paso, Texas (links), en Ciudad Juárez, Chihuahua (regs). Vanaf hier vorm die rivier vir sowat 2 000 km die grens tussen Meksiko en die Verenigde State Grensbrug tussen El Paso en Ciudad Juárez oor die Rio Grande Die Rio Grande tussen Matamoros, Tamaulipas (voor), en Brownsville, Texas (agter), wes van die monding in die Golf van Meksiko

Die Rio Grande ontspring in die Rotsgebergte in die Amerikaanse deelstaat Colorado en vloei vir sowat 300 km deur dié deelstaat. Die rivier vloei in 'n suidelike rigting sowat 750 km deur Nieu-Meksiko, bereik dié deelstaat se hoofstad Albuquerque en later die tweede grootste stad Las Cruces. Aansluitend bereik die rivier tussen El Paso en Ciudad Juárez die Meksikaans-Amerikaanse grens en vorm vanaf hier vir sowat 2 000 km die grens tussen Texas en die noordoostelike Meksikaanse deelstate Chihuahua, Coahuila, Nuevo León en Tamaulipas. In die buitenste noorde van die deelstaat Tamaulipas is die stad Nuevo Laredo aan die rivier en aan die Texaanse kant die susterstad Laredo geleë.

Die Rio Grande mond in die Golf van Meksiko uit en vorm sedert die ondertekening van die Verdrag van Guadalupe Hidalgo op 2 Februarie 1848 as gevolg van die Meksikaans-Amerikaanse Oorlog (1846–1848) die grens tussen Meksiko en die Verenigde State.

## Boloop

[wysig | wysig bron]

Die Rio Grande ontspring as 'n smeltwaterstroompie op Windom Peak (3 700 m) in die San Juan-berge in Suidwes-Colorado en vloei via 'n canyon ’n woudgebied binne voordat dit die breë, vrugbare San Luis-vallei bereik.

Hier word sy water vir die eerste keer vir besproeiing aangewend, naamlik vir die San Luis-valleiherwinningsprojek. Vanuit Colorado volg die rivier via die Rio Grande-kloof en die White Rock-kloof 'n roete deur die noorde van Nieu-Meksiko.

Noord van Albuquerque word die riviervallei breër en daarvandaan vloei die Rio Grande oor 'n breë en droë plato met 'n koue steppeklimaat deur die res van Nieu-Meksiko. Die Elephant Butte-dam is in 1916 in die gebied voltooi en twee groot studamme, die Elephant Butte-reservoir en die Caballo-reservoir, gaar water op vir die Rio Grande-herwinningsprojek by die stad Las Cruces in die Mesilla-vallei in die suide van Nieu-Meksiko.

## Middelloop

[wysig | wysig bron]

Die studamme in die boloop van die rivier bring mee dat die Rio Grande by El Paso en Ciudad Juárez (op die ander oewer) drie tot ses maande van die jaar droog lê, te meer omdat die aangrensende warm steppe- en woestyngebied byna geen reën kry nie.

Dit vloei vir nog sowat 350 km in 'n suidoostelike rigting voordat een van sy minder belangrike syriviere, die Rio Conchos (590 km), wat in die Sierra Madre Occidental in Meksiko ontspring, daarby aansluit. By die riviere se samevloeiing is twee spoorwegsentra vir spoorwegverkeer oor die grens tussen die Verenigde State en Meksiko, naamlik die stad Ojinaga (Meksiko) en die dorp Presidio (Texas).

Van hier af kronkel die Rio Grande in ’n noordoostelike rigting deur drie canyons op 'n diepte van tussen 450 en 500 m. Die Big Bend National Park kom in die omgewing aan Texas se kant van die rivier voor.

## Benedeloop

[wysig | wysig bron]

Aan die begin van die benedeloop sluit die Pecosrivier (1 500 km), wat noord van Sante Fe op die Santa Fe Baldy (3 847 m) in die suidelike Rotsgebergte ontspring, by die Rio Grande aan. (Die Amistad-reservoir ontvang water uit albei riviere.)

Die internasionale Amistad-dam, wat by die stede Del Rio in die Verenigde State en Ciudad Acuna in Meksiko geleë is (hulle word met 'n brug verbind), is in 1969 ingevolge 'n ooreenkoms tussen die twee lande in gebruik geneem. Van die dam af vloei die rivier in ’n suidoostelike rigting tot in die kusvlakte in die omgewing van die vernaamste grensposte, Eagle Pass (Verenigde State) en Piedras Negras (Meksiko).

Ondanks die deurgaans droë steppeklimaat is die rivier vanweë die klein syriviere hier dwarsdeur die jaar vol water en word dit selfs breër. Ongeveer 120 km stroom af van die belangrike spooroorgang tussen Laredo (Verenigde State) en Nuevo Lareda (Meksiko) sluit die Rio Salado (600 km lank), wat in die Sierra Madre Oriental ontspring, by die Rio Grande aan en word die Falconreservoir (96 km lank) gevorm. In die omgewing van die Falcon-dam, wat in 1954 voltooi is, is die Rio Grande vir die laaste 200 km bevaarbaar.

Die Benede-Rio Grandevallei is die vernaamste besproeiingslandbougebied en groente, katoen en sitrusvrugte word daar verbou. Aan die deltamonding lê die stede Matamoros (Meksiko) en Brownsville (Verenigde State); laasgenoemde het as 'n hawestad begin ontwikkel nadat 'n kanaal van 27 km in 1936 na die Golf van Meksiko gebou is.

## Belangrikheid en probleme

[wysig | wysig bron]

Benewens die voorsiening van elektrisiteit en die verskaffing van water is die Rio Grande ook 'n vername bron van ontspanning vir inwoners van die omliggende gebiede. Verskeie delfstowwe word in die omgewing van die rivier aangetref, byvoorbeeld olie, gas, steenkool, uraan, goud, silwer, potas en gips. Omdat die Rio Grande 'n grensrivier is, het geskille tussen die Verenigde State en Meksiko soms in die verlede opgeduik, byvoorbeeld wanneer die rivier sy vloei verander het.

Verskeie ooreenkomste moes ook oor waterverdeling aangegaan word nadat die studamme opgerig is. Vanweë die groot verskille in die stand van welvaart tussen die Verenigde State en Meksiko, is die rivier, wat dikwels droog lê, ’n gewilde grensoorgang vir Meksikaanse immigrante.

## Verwysings

[wysig | wysig bron]

1. ↑ 1,0 1,1 Metz, Leon C. "Rio Grande" (in Engels). The Handbook of Texas Online. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Julie 2019. Besoek op 27 Februarie 2015.
2. ↑ "Water Bulletin Number 75: Flow of the Rio Grande and Related Data; From Elephant Butte Dam, New Mexico to the Gulf of Mexico" (in Engels). International Boundary and Water Commission. 2005. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 April 2020. Besoek op 27 Februarie 2015.
3. ↑ "Rio Grande NASQAN Program" (in Engels). United States Geological Survey. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 16 Desember 2014. Besoek op 27 Februarie 2015.
4. ↑ 4,0 4,1 (en)  Jan Reid: Rio Grande, University of Texas Press (Austin, Texas, 2004), ISBN 0-292-70601-4

## Bronne

[wysig | wysig bron]

* Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0-908409-65-6, volume 24, bl. 25, 26

## Eksterne skakels

[wysig | wysig bron]

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Rio Grande.
* (en)  "Rio Grande". Encyclopædia Britannica. Besoek op 2 Julie 2019.

Normdata

Internasionaal|

* VIAF
* FAST

Nasionaal|

* Duitsland
* Verenigde State
* Frankryk
* BnF-data
* Tsjeggië
* Israel

Ander|

* NARA