Suid-Ndebele

Hierdie artikel handel oor die Suid-Ndebeletaal. Vir die etniese groep van Suider-Afrika, sien Ndebeles.
Suid-Ndebele
isiNdebele

Gepraat in:  |  Suid-Afrika
Gebied:  | Mpumalanga, Limpopo, Gauteng, Noordwes
Totale sprekers:  | 1,1 miljoen (moedertaal, 2011)[1]
1,4 miljoen (tweede taal in Suid-Afrika, 2002)[2]
Taalfamilie:  | Niger-Kongo
Atlanties-Kongo
Volta-Kongo
Benue-Kongo
Bantoïed
Suidelike Bantoïed
Bantoetale
Suidelike Bantoetale
Nguni
Suid-Ndebele
Skrifstelsel:  | Latynse alfabet
Amptelike status
Amptelike taal in:  |  Suid-Afrika
Gereguleer deur:  | Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad
Taalkodes
ISO 639-1:  | `nr`
ISO 639-2:  | `nbl`
ISO 639-3:  | `nbl`
Nota: Hierdie bladsy kan IFA fonetiese simbole in Unicode bevat.
Suid-Afrikaanse distrikte met 'n meerderheid van Suid-Ndebeletaliges in 2011:

██ 0–20% ██ 20–40% ██ 40–60%

██ 60–80% ██ 80–100%

Geografiese verspreiding van Suid-Ndebele in Suid-Afrika ná bevolkingsdigtheid per vierkante kilometer in 2011:

██ <1 /km² ██ 1–3 /km² ██ 3–10 /km² ██ 10–30 /km² ██ 30–100 /km²

██ 100–300 /km² ██ 300–1000 /km² ██ 1000–3000 /km² ██ >3000 /km²

Tweetalige teken in Afrikaans en Suid-Ndebele by die Pretoriase Kunsmuseum

Suid-Ndebele (meestal net Ndebele in Suid-Afrika, ook isiNdebele in Ndebele) is 'n taal in die Nguni-taalfamilie. Dit is 'n amptelike taal van Suid-Afrika waar dit deur ongeveer 1 090 000 mense as moedertaal gepraat word (2011-sensus), hoofsaaklik in Mpumalanga, Gauteng, Noordwes en die Limpopoprovinsie.

Suid-Ndebele is baie nou verband aan Swazi. In Suid-Afrika is daar dialektiese verskille tussen die taal in die noorde en die suide van die ou Transvaal, bv. in Noord-Transvaalse Ndebele word die taal Nrebele genoem, en daar is verdere dialektiese verskille tussen Suid- en Noord-Ndebele. Die laasgenoemde staan ook bekend as Matabele, is nader verwant aan Zoeloe en word in Suid-Afrika, Zimbabwe en Botswana gepraat.

In die onlangse geskiedenis word Suid-Ndebele erg gemarginaliseer: tot en met die stigting van die Ndebele Bantoestan, KwaNdebele, was mense ontmoedig om die taal in die openbaar te gebruik. Meeste sprekers verkies om Zoeloe te praat, grootliks te danke daaraan dat laasgenoemde taal in skole aangebied word. Deesdae vaar die taal beter, en geniet beter beskerming omrede sy status as amptelike taal in Suid-Afrika.

## Woorde[wysig | wysig bron]

Algemene woorde en frases:

Afrikaans | isiNdebele

|

Welkom | Siyaalemukela
Dankie | Ngiyathokoza
Goeiedag / Hallo | Lotjhani
Totsiens | Usale kuhle (bly wel) / Uhambe kuhle (gaan wel)
Rook verbode | Akubhenywa
Geen ingang | Akungenwa
Pasop vir die trap | Tjheja la ugadanga khona
Pasop! | Yelela!
Veels geluk met jou verjaarsdag | Ilanga elimnandi lamabeletho
Seisoengroete | Izilokotho Ezihle Zamaholdeni
Geseënde Kersfees | Ukresimusi omnandi
Geseënde Kersfees en voorspoedige Nuwejaar | Ukresimusi omnandi nonyaka omutjha omuhle

## Sien ook[wysig | wysig bron]

* Tale in Suid-Afrika

## Verwysings[wysig | wysig bron]

1. ↑ "Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Ndebele" (in Engels). Ethnologue. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Junie 2019. Besoek op 21 Januarie 2016.
2. ↑ (en)  Webb, Vic. 2002. "Language in South Africa: the role of language in national transformation, reconstruction and development." Impact: Studies in language and society, 14:78

## Eksterne skakels en bronne[wysig | wysig bron]

| Wikimedia Commons bevat media in verband met Southern Ndebele language.

|

| Sien Suid-Ndebele in Wiktionary, die vrye woordeboek.

|

### Taalhulpmiddels[wysig | wysig bron]

* Vry en gratis Suid-Ndebele speltoetser vir OpenOffice, Mozilla Firefox en Mozilla Thunderbird Geargiveer 9 Februarie 2007 op Wayback Machine

### Sagteware in Suid-Ndebele[wysig | wysig bron]

* Mozilla Firefox Geargiveer 3 Oktober 2006 op Wayback Machine \- webblaaier
* Mozilla Thunderbird Geargiveer 3 Oktober 2006 op Wayback Machine \- e-posprogram
* OpenOffice.org Geargiveer 3 Oktober 2006 op Wayback Machine \- kantoorsuite
* Translate.org.za Geargiveer 28 Junie 2007 op Wayback Machine \- 'n Projek om vrye en oopbronsagteware in Suid-Ndebele en ander Suid-Afrikaanse tale te vertaal
* Pootle[dooie skakel] \- aanlyn vertaling van Suid-Ndebele oopbronsagteware

|  Hierdie artikel oor 'n taal, taalgroep of taalfamilie is slegs 'n saadjie. Jy kan help deur dit uit te brei.

|

* l
* b
* w

Tale van Suid-Afrika

* Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad
* Kommissie vir die regte van kulturele, godsdienstige en taalkundige gemeenskappe
* Departement van Kuns en Kultuur

Amptelik|

| Wes-Germaans|

* Afrikaans
* Engels

|

Suidelike Bantoe|

| Sotho-Tswana|

* Noord-Sotho (Sesotho sa Leboa)
* Suid-Sotho (Sesotho)
* Tswana (Setswana)

|

Nguni|

* Suid-Ndebele (isiNdebele)
* Swazi (siSwati)
* Xhosa (isiXhosa)
* Zoeloe (isiZulu)

Tswa-Ronga|

* Tsonga (Xitsonga)

Venda|

* Venda (Tshivenḓa)

Nie-amptelike tale
genoem in die
Grondwet van 1996

| Inheems|

* Bhaca
* Khoi
* Lala
* Lozi
* Nama
* Nhlangwini
* Noord-Ndebele
* Phuthi
* San
* Tuu

|

Uitheems|

* Duits
* Grieks
* Gujarati
* Hindi
* Maleis (geskiedkundig)
* Oerdoe
* Portugees
* Tamil
* Telugu

Religieus|

* Arabies
* Hebreeus
* Sanskrit

Ander|

| LGBT-slang|

* Gayle
* Ngqumo (IsiNgqumo)

|

Ander|

* Fanagalo
* Nederlands (geskiedkundig)
* Oorlams
* Pretoria-Sotho
* Scamto
* Suid-Afrikaanse gebaretaal
* Tsotsitaal

Normdata |

* GND: 4612100-6
* LCCN: sh85090471
* SUDOC: 115898816

|

*[l]: Lees hierdie sjabloon
*[b]: Bespreek hierdie sjabloon
*[w]: Wysig hierdie sjabloon